Mübarek Mescid-i Aksa, Kudüs’te “eski şehir (Kadim Kudüs)” diye adlandırılan tarihi bölgenin surları içerisindedir. Bu bölgenin altıda birine tekabül eden, 144 dönümlük arazinin tamamıdır. Bu 144 dönümlük alan; açık ve kapalı mekanlar, yer altı ve yer üstündeki mescidler, minareler, kubbeler, mihraplar, namazgahlar, kuyular, kemerler, çeşmeler, kapılar, medreseler olmak üzere olmak üzere 200’den fazla İslami eseri barındırmaktadır.

Mescid-i Aksa’nın temel özelliklerinden kısaca bahsettikten sonra şimdi asıl konumuz olan Mescid-i Aksa’nın Kapılarını ele alalım.

Mescid-i Aksa'nın toplam 15 kapısı vardır. 10 tanesi açık, kalan 5'i ise kapalıdır. Mescid-i Aksa’nın Kapılarının anahtarları Meğaribe Kapısı'nın anahtarları hariç İslami Vakıflar Müdürlüğü'nün mülkiyetindedir.

Açık Kapılar

1. Esbat Kapısı

Kapının Konumu: Mescid-i Aksa'nın kuzey doğu tarafında, kuzey revaktaki ilk kapıdır.

Kapının İsmi: Esbat, Sıbt’ın çoğuludur. Sıbt, torun demektir. Yakup peygamberin torunları olan Beni İsrail için kullanılır. Beni İsrail 12 kabileydi ve her kabile Hz. Yakup oğullarından birinin üyelerinin idi ve kabilelerin bir şeyhi vardı. Onlar Esbat-ı Beni İsrail denilirdi ki bu Yakup torunları demektir. 

Kur’an-ı Kerim’deki Esbat kelimesi, Hz. Yakup’un 12 oğlu ile onların soyunu oluşturduğu 12 kabileyi ifade eder.

Hz. Yakup’un lakabı İsrail’dir. İsrail, Allah’ın kulu olarak tercüme edilir. Al-i İmran 93, Meryem 58’de bu şekilde geçer. Kur’an’da 5 yerde geçen esbat kelimesi, 1 yerde İsrailoğullarının 12 kabileye ayrılması ile ilgili kullanılmakta; 4 yerde de Hz. Yakup’tan hemen sonra ve onun çocukları tarafından oluşturulan kabileleri ifade etmek için kullanılmaktadır. Kur’an-ı Kerim: “İsmail, İshak ve Yakup’un yanında esbata da ilahi vahiy indirdiklerini bildirmektedir.” Müfessirler bu ayetlerden yola çıkarak “esbat” kelimesinin Hz. Yakup’un soyundan gelen peygamberler olduğunu açıklamaktadırlar.

“İsrail meliklerine, Mülükü’l-Esbat denirdi yani torunların mülkü.” (Cevdet Paşa)

Bizim bu kapıya Esbat kapısı adını vermemizdeki asıl amaç aslında İsrailoğullarının neslinden gelen hayırlı peygamberleri ve hayırlı kulları; o azınlığı temsil etmek için bu kapıya Esbat kapısı diyoruz. Ve diyoruz ki; sizin çeşitli iftiralarla ve çoğunu katlederek sıkıntı verdiğiniz peygamberlerinizi biz peygamberimiz olarak kabul ediyoruz.

Hz. Davud (as) şehri bu kapıdan girerek teslim almıştır.

Esbat Kapısı Direnişi, İsrail’in 14 Temmuz 2017'de Mescid-i Aksa'nın girişlerine elektronik metal arama dedektörleri ve demir bariyerler kurma kararına karşı Filistinlilerin başlattığı protesto hareketidir.

Direnişin Özeti ve Sonuçları

• Neden Başladı?: İsrail, Mescid-i Aksa’nın kontrolünü tamamen ele geçirmek ve kutsal mekanın statüsünü değiştirmek amacıyla kapılara arama cihazları yerleştirdi.
• Filistinlilerin Tepkisi: Müslümanlar bu dedektörlerden geçmeyi reddetti. İbadetlerini 14 gün boyunca Aksa’nın surları dışında, özellikle de Esbat Kapısı (Aslanlı Kapı) önündeki sokaklarda cemaatle namaz kılarak gerçekleştirdi.
• Kazanılan Başarı: Gece gündüz süren kitlesel direniş ve uluslararası baskılar sonucunda İsrail geri adım atmak zorunda kaldı.
• Tarihi Önemi: 27 Temmuz 2017'de tüm dedektörler ile bariyerler söküldü ve kapılar yeniden şartsız olarak açıldı. Bu olay, Filistin halkının sivil direnişle kazandığı en somut zaferlerden biri olarak tarihe geçti.

Bir Hatıra:

Ağustos 2025... Kudüs ziyaretimizin sonuna gelmiştik. Hem son sabah namazımızı kılmak hem de Aksa’ya veda etmek için otelimizden çıkıp kapılara doğru yürümeye başladık (namazdan en az iki saat önce çıkmıştık). Sabah namazı vaktinde Aksa’nın sadece üç kapısı açık oluyor: Hıtta, Nazır ve Silsile. Bu üç kapıyı da bir saat boyunca tekrar tekrar denedik ama hiçbirinden bizi içeri almadılar. Girişimize izin verilmeyince ve sabah ezanı da okunmak üzere olunca, Esbat Kapısı'nın önüne seccadelerimizi serdik. Orada küçük bir cemaat oluşturarak namazımızı eda ettik. Ezan okunurken aklıma 2017’deki “Esbat Kapısı Direnişi” geldi. O an telefonumu çıkarıp bir video kaydettim ve sosyal medyada “Esbat Kapısı Direnişi - 17 Ağustos 2025” notuyla paylaştım. O günden sonra ne zaman Esbat Kapısı'ndan bahsetsek aklımıza hemen bu hadise gelir. Nice direnişlere şahitlik eden bu kapıya bizim de izlerimizi karıştıran Allah’a hamdolsun.