Ahde vefa, verilen söze sadık kalmak ve dostluğu sürdürmektir. Ahde vefa, imandandır. Hem divan edebiyatında hem de modern edebiyatta bu konuda ifadeler bulunur.

Mevlana Celaleddin-i Rumi
Mevlana’ya göre vefa, sadece insana karşı değil, insanın özüne ve yaratıcısına verdiği söze sadık kalmasıdır.

Vefa nedir bilir misin? Vefa; arkanda bıraktığını, giderken yaktığını yabana atmamandır. Vefa; dostluğun asaletine, bir dua sessizliğiyle değer katmandır.Gülün dikene katlanması vefadır.
Mevlana’nın  Mesnevi’sinde vefa, "Elestü" bezminde (ruhlar aleminde) Allah'a verilen söze sadık kalmakla başlar (Cilt 5, 1165. beyit ve civarı). Gülün dikene katlanması" ifadesi de yine Mesnevi'deki sabır ve vefa metaforlarından biridir.

Fuzuli (Divan Edebiyatı)
Divan edebiyatının en büyük şairlerinden olan Fuzuli, sevgilinin vefasızlığından şikayet ederken aslında vefanın ne kadar kıymetli olduğunu vurgular.

"Vefâ her kimseden kim istedim ondan cefâ gördüm, Kimi kim bî-vefâ dünyada gördüm bî-vefâ gördüm."

Kimin vefalı olmasını istediysem ondan eziyet gördüm; bu vefasız dünyada kimi gördüysem hepsini vefasız gördüm.

Yahya Kemal Beyatlı

Yahya Kemal Beyatlı’nın "Kendi Gök Kubbemiz" eserinde yer alan Açık Deniz ve Rindlerin Ölümü adlı şiirleri, Türk edebiyatının en kıymetli metinleri arasındadır. Bu şiirlerde "vefa", doğrudan bir kelime olarak geçmekten ziyade; geçmişe, köklere, aşka ve manevi mirasa duyulan sarsılmaz sadakat olarak hissedilir.

Bu şiirlerin"vefa" (sadakat/bağlılık) perspektifiyle kısa analizleri:

1. Açık Deniz (Vatan ve Tarih Vefası)

Bu şiirde Yahya Kemal, Balkanlar’da geçen çocukluğunu ve Osmanlı’nın fütüvvet ruhuna (akıncı cedlerine) olan bağlılığını anlatır. Kaybedilen topraklara ve o görkemli tarihe duyulan özlem, şairin en büyük vefasıdır.

"Balkan şehirlerinde geçerken çocukluğum; Her lahza bir alev gibi hasretti duyduğum. ... Aldım Rakofça kırlarının hür havasını, Duydum akıncı cedlerimin ihtirasını, Her yaz, şimale doğru asırlarca bir koşu... Bağrımda bir akis gibi kalmış uğultulu."

Vefa Notu: Şair, çocukluğunun geçtiği ama artık sınırlar dışında kalmış vatan topraklarını ve atalarının "akıncı" ruhunu asla unutmaz. Onun vefası, modern dünyanın içinde "milli bir hüzün" olarak yaşamaya devam eder.

2. Rindlerin Ölümü (Aşka ve Maneviyata Vefa)

Bu şiirde vefa, ölümden sonra bile devam eden bir bağlılık olarak işlenir. Şair, İranlı büyük şair Hafız-ı Şirazi’nin kabri üzerinden, bir "rindin" (dünya malına değer vermeyen gönül ehli) ölüme bakışını anlatır.

"Hafız'ın kabri olan bahçede bir gül varmış; Yeniden her gün açarmış kanayan rengiyle. Gece; bülbül ağaran vakte kadar ağlarmış Eski Şiraz'ı hayal ettiren ahengiyle.

Ölüm asude bahar ülkesidir bir rinde; Gönlü her yerde buhurdan gibi yıllarca tüter. Ve serin serviler altında kalan kabrinde Her seher bir gül açar; her gece bir bülbül öter."

Vefa Notu: Şiirdeki "gül" ve "bülbül", sevilen kişiye (veya ilahi aşka) duyulan vefayı temsil eder. Rind öldükten sonra bile gönlü bir "buhurdan" gibi tütmeye devam eder; yani vefası ve aşkı fiziksel varlığı sona erse de dünyada kokusunu bırakır.

Yahya Kemal’in bu eserleri, vefanın sadece insan ilişkilerinde değil, insanın kendi tarihi ve ruhuyla kurduğu o derin bağda saklı olduğunu gösterir.